Meningokokken

Meningokokken zijn bacteriën die veel mensen in hun neus of keel bij zich dragen. Meestal wordt u daar niet ziek van. Soms komt de bacterie in uw bloed of in de hersenen. Dan kunt u ernstig ziek worden. In zeldzame gevallen kan iemand aan de ziekte overlijden.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door de meningokokbacterie. Er bestaan 12 typen meningokokken. De bacterie kan een hersenvliesontsteking of bloedvergiftiging veroorzaken.

In Nederland ontstaat meningokokkenziekte het vaakst door type B. Type C komt bijna niet meer voor, omdat kinderen sinds 2002 tegen dit type worden gevaccineerd. De laatste jaren komen ook infecties door type W voor, vooral bij jongeren en bij mensen van 65 jaar en ouder.

Rijksvaccinatieprogramma

Kinderen krijgen via het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) een prik tegen meningokokken ACWY. Deze prik beschermt tegen de typen A, C, W en Y. Type B zit niet in deze vaccinatie. Daarom veroorzaakt type B nog altijd de meeste ziektegevallen in Nederland.

Veelgestelde vragen over meningokokken

Hoe raakt u besmet?

U raakt besmet door kleine druppeltjes in de lucht. Deze komen vrij bij:

  • hoesten of niezen;
  • slijmvliescontact zoals bij zoenen;
  • hard praten dichtbij iemand.

De bacterie kan weken tot maanden in uw neus of keel blijven. U kunt anderen besmetten, ook als u zelf geen klachten hebt. De tijd tussen besmet raken en ziek worden is meestal 3 tot 4 dagen, maar het kan ook tot 10 dagen duren.

Welke klachten kunt u krijgen?

De ziekte begint vaak met klachten die lijken op een verkoudheid of griep:

  • u voelt zich ziek of hangerig;
  • u bent verkouden;
  • u hebt een grieperig gevoel.

Daarna kunnen de klachten snel erger worden:

  • hoge koorts;
  • erge hoofdpijn;
  • een stijve nek;
  • overgeven;
  • verwardheid;
  • paarse of rode vlekjes op de huid die niet verdwijnen als u erop drukt. Dat is een teken van bloedvergiftiging.

Bij baby’s kunnen ook deze klachten voorkomen:

  • sufheid;
  • slecht drinken;
  • anders huilen;
  • pijn bij het verschonen (luierpijn).

Let op: De ziekte kan binnen enkele uren ernstig worden. Neem bij deze klachten direct contact op met uw huisarts of bel 112.

Wie loopt extra risico?

Sommige mensen hebben een grotere kans om ernstig ziek te worden:

  • jonge kinderen
  • tieners en jongvolwassenen
  • mensen die roken
  • mensen zonder milt of met een verminderde afweer

Is meningokokkenziekte besmettelijk?

Ja, de ziekte is besmettelijk. De bacterie wordt van mens op mens overgedragen.

Veel mensen dragen de bacterie in hun neus of keel zonder ziek te zijn. Zij kunnen anderen wel besmetten.

Als u zelf meningokokkenziekte hebt, bent u vaak te ziek om naar werk, school of kinderopvang te gaan. Thuisblijven voorkomt verspreiding niet volledig, omdat de meeste besmettingen ontstaan via mensen die geen klachten hebben maar de bacterie wel bij zich dragen.

Hoe kunt u meningokokkenziekte voorkomen?

Dit kan door middel van een vaccinatie.

MenACWY-vaccin (Rijksvaccinatieprogramma)

Beschermt tegen de typen A, C, W en Y. Uw kind krijgt deze vaccinatie (sinds 2001) gratis binnen het RVP.

  • kinderen krijgen deze prik als zij 14 maanden zijn
  • jongeren krijgen deze prik als zij 14 jaar zijn

Meningokokken B-vaccin (niet in het Rijksvaccinatieprogramma)

Beschermt tegen het type B. Dit vaccin valt niet onder het Rijksvaccinatieprogramma.

  • Dit vaccin is niet gratis. Heeft u een hoger risico om deze ziekte te krijgen? Dan kijkt de verpleegkundige of arts samen met u of vaccinatie nodig is. U betaalt dit vaccin zelf.
  • Sommige medische risicogroepen kunnen de vaccinatie vergoed krijgen.

Waar kan ik een meningokokkenvaccinatie halen?

Volwassenen kunnen een afspraak maken voor vaccinatie via:

  • het reizigersspreekuur van GGD Haaglanden
  • andere vaccinatiecentra
  • soms via de eigen huisarts
  • de kosten zijn voor eigen rekening.

Kinderen en jongeren (onder 18 jaar)

Ouders van kinderen die een RVP‑vaccinatie hebben gemist, kunnen bij het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) informeren naar de mogelijkheden om vaccinaties in te halen. Op de website van het RIVM kunt u zien waar u een afspraak kunt maken voor een RVP‑vaccinatie.

Let op: Dit gaat om de MenACWY‑vaccinatie. Gaat u met uw kind op reis? Dan kunt u een afspraak maken bij het reizigersspreekuur.

Vaccinatie voor reizigers

Gaat u op reis, bijvoorbeeld naar Mekka? Dan is een ACWY-vaccinatie verplicht voor het visum.

Meer informatie over het reizigersspreekuur

Wat gebeurt er bij een besmetting?

Meningokokkenziekte kan snel ernstig worden.

  • Bel direct uw huisarts of 112 als u ernstige klachten hebt.
  • In het ziekenhuis krijgt u antibiotica via een infuus.

Neem direct contact op met uw huisarts bij:

  • *hoge koorts
  • *een stijve nek
  • *rode of paarse vlekjes op de huid