Gevolgen van klimaatverandering prominent aanwezig in Haaglanden
We krijgen te maken met langere en extremere periodes van hitte en droogte, met warmere winters en stormen (het KNMI waarschuwt zelfs voor ‘XL-varianten’ zoals hittegolfXL, stortbuiXL, laagwaterXL en orkanen) [bron: https://www.knmi.nl]. Sommige gevolgen hiervan zijn in Haaglanden al prominent aanwezig.
Plaaginsecten zoals de bastaardsatijnrups overleven langer en komen hier veel voor. Daarnaast krijgen in de regio Haaglanden significant meer mensen huidkanker dan in de rest van het land door hogere blootstelling aan de zon. Verder is de regio rijk aan water dat, als het stilstaat, een toenemend aantal muggen trekt dat infectieziekten kan verspreiden. Drinkwaterkwaliteit verslechtert doordat er door droogte hogere concentraties verontreinigende stoffen in oppervlaktewater zitten, wat filteren ervan bemoeilijkt.
Veel inwoners maken zich zorgen: 81 procent van een inwonerspanel uit Haaglanden maakt zich zorgen om de gevolgen van klimaatverandering [bron: Inwonerspanel klimaatverandering GGD Haaglanden]
In de stedelijke gebieden wonen mensen in de buurt van een dicht wegennetwerk, veel industrie- en bedrijventerreinen en Rotterdam The Hague Airport. De invloed van luchtvervuiling en omgevingsgeluid op de gezondheid is hier nu al groter dan landelijk gemiddeld. Of klimaatverandering dit probleem verergert, hangt nauw samen met toekomstige keuzes voor woningbouwlocaties, aanleg van wegen en verduurzaming van industrie en verkeer. Een extra aandachtspunt is dat de ziektelast niet gelijk is verdeeld. Mensen met lagere inkomens lopen hogere gezondheidsrisico’s doordat ze vaker in drukke, minder groene gebieden wonen en in slecht geïsoleerde huizen.
In de hele Randstad is de kans op zeer plaatselijke en hevige stortbuien relatief groot. Nu al valt in het najaar langs de kust meer regen dan elders door de warme Noordzee. In de zomer verwerken de steden hier meer neerslag. De buien kunnen het riool overbelasten, waardoor verontreinigd water op straat of in het oppervlaktewater terechtkomt – dit leidt tot gezondheidsklachten van de luchtwegen en maag-darmstelsel. Plassen stilstaand water kunnen leiden tot muggenplagen.
Er zijn ook gevolgen die overal spelen, dus ook hier
Haaglanden kampt ook met klimaatgevolgen die overal spelen. Extreme hitte leidt bovendien tot vroegtijdige sterfte van kwetsbare mensen, omdat zij last krijgen van hart-, vaat- en luchtwegaandoeningen en omdat de werking van hun medicatie vermindert. Zwangeren hebben een grotere kans op miskramen en vroeggeboorten. Verder slapen mensen slechter, zijn ze minder fit en daalt hun arbeidsproductiviteit. Daarbij veroorzaken hoge temperaturen meer smog en blootstelling aan zonlicht, waardoor er niet alleen een hoger risico op huidkanker, maar ook op oogaandoeningen is.
Langere periodes van droogte kunnen voedseltekorten veroorzaken. En warmere winters verlengen en intensiveren het pollenseizoen. Dit is heel belastend voor het toch al hoge aantal mensen met (ernstige) hooikoortsklachten. Meer mensen met een erfelijke aanleg voor allergieën zullen er daadwerkelijk eentje ontwikkelen. Verder zet warmte de deur open voor meer muggen, teken en andere verwekkers van (tropische) infectieziekten.
Veel inwoners maken zich zorgen over hun eigen leefomgeving. Van de inwoners uit het panel dat zich zorgen maakt om klimaatverandering, vreest 75% problemen in en om het huis: hoge temperaturen, wateroverlast, vocht en schimmel.
GGD Haaglanden roept de gemeenten op klimaat- en gezondheidsaspecten in álle plannen mee te nemen. U kunt zo met uw gemeente klimaatverandering tegengaan, u erop aanpassen en u voorbereiden op noodsituaties. Dit voorkomt ziekte, sterfte en hoge kosten.
Zo veel uitdagingen… waar te beginnen?
Hier: bij de gemeenten! We zeiden het al: er is ook goed nieuws. De huidige lokale maatregelen gaan gezondheidsrisico’s al tegen. Tegelijkertijd is meer nodig. GGD Haaglanden doet 3 aanbevelingen.
Aanbeveling 1 – Rem af, pas aan en bereid voor
Lokale overheden remmen klimaatveranderingen af door bijvoorbeeld inwoners te helpen bij de verduurzaming van hun huis. Aanpassen aan de veranderingen (klimaatadaptatie) kan via fysieke ingrepen in gebouwen en gebieden, of door gedragsverandering te stimuleren. Ook is voorbereiding nodig op bijvoorbeeld extreem weer of (plotselinge) insectenoverlast met uitbraken van infectieziekten.
Voorbeelden van fysieke ingrepen in gebieden
- Spoor ‘hitte-eilanden’ op in de stad en pak ze aan.
- Voeg groen en water toe en beheer het goed (voorkom stilstaand water).
- Zorg voor meer schaduw op sport- en speelplekken.
- Check de waterkwaliteit van waterspeelplaatsen en fonteinen.
Voorbeelden van fysieke ingrepen in gebouwen
- Bouw met duurzame materialen en hitte- en koudebestendi.
- Voorzie gebouwen van zonwerende maatregelen.
- Pak vocht- en schimmelproblemen aan.
Voorbeelden van voorlichting en educatie
- Licht ouders van jonge kinderen voor over uv-straling en verbranding (weren, kleren, smeren).
- Wijs inwoners erop dat ze bakjes water in tuinen wekelijks legen en watertonnen afdekken.
Voorbeelden van voorbereiding op noodsituaties
- Zorg voor een actueel, integraal hitteplan met tips voor inwoners
- Maak een crisisplan voor noodweer en test de opgenomen procedures
Aanbeveling 2 – Pak meerdere thema’s tegelijkertijd aan: koppel de kansen
Klimaatverandering overkoepelt veel onderwerpen: wonen, zorg, ongelijkheid en veiligheid. De aanpak ervan betekent ook winst op andere terreinen.
- Meer groen bevordert de gezondheid, maar ook de sociale cohesie in een buurt, zoals groene speel- en ontmoetingsplekken.
- Minder CO2- of stikstofuitstoot schept ruimte voor woningbouw. Maatregelen tegen wateroverlast dragen bij aan veiligheid.
Aanbeveling 3 – Werk samen over domein- en organisatiegrenzen heen
Om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en tegelijkertijd kansen te koppelen, is samenwerking nodig: tussen ruimtelijke en sociale domeinen, tussen gemeenten onderling en tussen gemeenten, de provincie, waterschappen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties. GGD Haaglanden is hierin graag de spil en ondersteuner.
